Posts

Nihna/Zia (Identity)

Mihring piang chhuak tawh phawt hi chuan zia kan nei vek a. Kan ze put theuh te hi a inang vek kher lem lo tih chu tu hrilh nawn mah kan ngai lo. Chu tih rualin, he 'zia' rawn siam chhuak/pian chhuahtir tu hi engnge tih kan ngaihtuah ngai em? Kan ngaihtuah ngai em ka'n tih hluaina chhan chu he 'zia', a sap tawnga 'identity' kan tih hian khawvel chanchin (history) hi a sáwi danglam nasa thei hle a ni tih hi chu kan hre tláng turah i ngai ang. Psychologist chu ka ni lo nâ in, mihring te hian ze hnih/pahnih kan nei ka'n ti ve tháwr teh ang! Chu kan ze pahnih te chu, pakhatnaah chuan kan chhungril zia (inner self) a ni a, pakhat zawk erawh chu pawn lama kan lan chhuah dan (outer self) zawk hi a ni thung. Mi tin hian kan mihringpui te bulah chuan kan pawn lam zia (outer self) zawk hi kan lan tir/lan chhuahpui tlangpui a. A chhan chu kan pawn lam lan danah hi chuan thup theih chin tam tak kan nei a, chu vang tak chuan he kan pawn lam miziaah hi chuan kan nihna...

Thuawih

Thu+awih=thu awih! A chunga mi khi chîk takin i ngaihtuah tawh ngai em? Khi thu mal pahnih inbelhbawm atanga lo piang chhuak 'thu awih' tih mai tê khian hringnuna awmzia a neih thûk zia leh  nghawng a neih thui theih zia hi i lo chhût ve tawh ngai em? Heti zâwng hian i han chip nawi chhin teh ang. 'Thu' tih ringawt khian ken tel leh awmze hrang hrang a ngah thei viau mai. Khi thu awih siamtu thu mal, 'thu' tih khi thupek a ni thei a, ngenna a ni thei a, tihluihna leh inbumna thlengin, a hmangtu in a hman dan leh hmanna hmun (context) azirin a ni thei tlat nia! Khi thu mal tê khian khawvel ram hrang hrang inrêlbàwl dan-thuneihna mi pakhat/mi tlem tê ten an pum hmawmna ram atanga mipui te zalenna leh intluktlânna ram rorelna atanga mihring te dikna rahbehna ram zawng zawng thlengin a fûn kim vek mai. A thu mal pakhat zawk, 'awih' tih ve thung hi? 'Thu' ang bawk khan he thu mal, 'awih' tih pawh hian amah mai tê hian awmze hran, thûk tak a ne...

Mihring Hlutna?

French mithiam Jean Jacques Rousseau khan, 'Mihringin mi dang nena inkhaikhin leh inteh nachang a hriat tanna kha mihring te zinga hlim lohna lo intanna a ni," tiin a lo sawi a, a dikna chen hi a sei fu in ka hria. Chik taka han ngaihtuah chet chet pawh hian mimal leh mimal inhuatna leh inhmuhthiam lohna te, chhungkua leh chhungkua in ep tlat te, khawtlang inlungrual loh fo na chhan te, kohhran leh kohhran in tawksir fo leh ram leh ram indona leh inremlohna lo thlen fo na chhana a bulthut ni fo chu a chunga kan sawi 'inkhaikhin' leh 'inteh' hi a lo ni duh khawp mai. Mihring hian kan tehna leh khaikhinna atang hian bithliah kan siam a. Chu chuan rethei leh hausa inkar, fel leh sual, tha leh tha lo, dik leh dik lo, mawi leh mawi lo etc a rawn hring chhuak a. Chung chhung ril atanga buk lung kan siam leh tehkhawng kan siam chhuah te hmang chuan kan mihringpui te nen kan han inbúk in kan han in teh ta a. Chutah chiah chuan mi fel leh sual, mi tha leh tha lo, mi cha...

The Miller of Dee

Kum khata ni hnuhnung ber, a ni 365na chiah, 31st December a lo thlen hi chuan ka rilruah Scottish thuhlahril phuah thiam, Charles Mackay a thuhlahril (poem) lar tak, The Miller of Dee kha ka hre chhuak leh thin Kum bi chhiara a ni hmasa ber, January 1 atangin mahni zawn theuhah, mahni phâk tawk theuhin, mahni theihna leh chakna ang zelin hma thar kan han la sang sang a. Chutiang chuan ni 365na, vawiin hi kan lo thleng ta hlawm a. Kum khat chhunga kan thil tih that leh kan thil tha tih emaw, kan thil tih sual leh kan thil sual tih zawng zawng pawh Pi Lalsangzuali Sailo hla chuai thei lo ang takin, Lal hmaa dinpui turin kum hlui ral mai tur chuan a her liampui leh ta ruai ruai mai. Kum thar hlima pawl hruaitu nihna chanvo chelh nawn leh chelh thar, rilru thar nena hma, nasa taka lak tum te khan vawiin, kum tawpni-ah hian an phurna leh thathona ang tak khan hma an la ta em ka hre lo! Kum thar thutiam nei zawng zawng te khan an thutiam an hlen chhuak vek ta hlawm nge pawh ka hre lo. Kumpu...

Ram leh Hnam Inpumkhatna

Nimin kha Ram leh Hnsm Inpumkhatna ni (National Integration Day) a ni a, kan college pawhin he ni hi programme tâwi tê siamin kan hmang ve a, thawhpui  te duhsakna zarah resource person niin thu te ka sawi ve ang láwp láwp a! He ni, 19th December hi Indian hmeichhe zinga Prime Minister dinhmun luah hmasa ber leh awm chhun, Indira Gandhi piancham hriatrengna atan hman thin a ni a. India rama chi leh hnam hrang hrang te inkara inremna, inlungrualna leh inpumkhatna a lo awm zel theihna chu he niin a tum bulpui ber a ni. Nimin kan hun hman hian inpumkhatna pawimawhzia leh tulzia min hriat chhuah thar tir hle mai... Ram leh hnam inlungrual lo leh inpumkhat lo an ding chhuak ngai lo. Khawvel chanchin hlui hrang hrang hi keu let ila, lal ropui, ram ropui leh hnam chak tak tak te tlukchhiat bul intanna hi an inpumkhatna chhist vang, an zinga anmahni hralhtu, phatsantu an lo awm vang a ni duh khawp mai. Ram leh hnam ropui leh chak te tukzaltu leh tlukchhiattirtu hi ralthuam tha ber ber leh ...

Hringnun VII

 Thi leh turin kan piang a Inthen leh turin kan intawng a Chuai leh turin kan vul a Sawprawp leh turin kan vanglai a Kumhlun lo turin kan indin a Tar leh turin kan puitling a Lungngai leh turin kan hlim a Awngrawp leh turin kan hrisel a Kalsan leh turin kan khàwl a Tlaran leh turin kan phuisui a Hlimthlaa chang turin hming kan chher a Táwpsan leh turin bul kan tan thin Chu chu a ni HRINGNUN chu!

Tawng Chungchang

Tunlai chu social media lamah naupang, kum 3/4 rual lek lek, sap tawng thiam satliah mai pawh ni lo, lam (accent) dik leh mawi tak tak hmuh tur an tam ta hle mai. Sap naupang nen danglamna an neih chu sap an ni ve lo va, chu zawng chu a ni deuh maiin ka hria! Heng te pawh hi IT hmasawnna in a rawn ken tel pawimawh leh tangkai tak a ni a. Tin, a tha lam thil a ni bawk a, a tha ka tiin, naupang te tan zirna peng pawimawh tak pakhat a ni. Chu tih ruala ka rilrua lo lang chu, tunlai naupang, sap tawng thiam leh a lam rik dan tur dik taka lam dik chat chat thei (ka sap tawng lam aia mawia lam naupang ka hmu teuh tawh!) te hian an sap tawng lam thiam leh thu mal thiam tluk hian an pianpui Mizo tawng hi an thiam ve tho em tih hi a ni. Ka fanu pawh hi kum thum a ni ve ta a, sap tawng thu mal thenkhat, youtube-a a en atanga a hriat a lam dan hi kei ai pawh hian zu nalh a! Chu tih rualin, a pianpui tawng, Mizo tawng hi a thiam bel loh mawlh hi ka lo hlau thin a. Mizo tawnga a tlukpui kan neih an...